Vandaag hebben wij in Noordwijk, Noordwijkerhout en De Zilk tijdens verschillende herdenkingen stil gestaan bij bij de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog en van oorlogssituaties en vredesoperaties daarna. Waarnemend burgemeester Bernt Schneiders hield vanavond een speech, waarvan je hier de volledige tekst kunt lezen.

Geachte aanwezigen,  

Het is nog niet zo heel lang geleden dat er stemmen opgingen om maar te stoppen met de 4 mei herdenking. De Tweede Wereldoorlog was immers al zo lang voorbij. Zij die het meemaakten zijn bijna allemaal overleden. Zou het niet goed zijn om het verleden te laten rusten? 

Maar in 2022 werd pijnlijk duidelijk dat oorlog in Europa geen geschiedenis is. Met de inval in Oekraïne herleefden de beelden uit het verleden: doden in de straten. Tanks en kanonnen, soldaten in loopgraven… En we zagen níeuwe beelden; drones die soldaten opjagen. Oorlog als een computerspel.  

We ontdekten dat we niet meer voetstoots konden uitgaan van bondgenootschappen uit het verleden. We herontdekten dat er ook anno 2026 dictators zijn die bereid zijn vrijheid en democratie met soldatenlaarzen te vertrappen. Net zoals in de jaren ‘40. En we beseften opnieuw hoeveel leed oorlog brengt. 
 

Voor de soldaten die hem uitvechten. Jonge mannen en vrouwen die sneuvelen. Gewond raken of levenslang met de herinneringen aan wat zij meegemaakt hebben moeten leven. 

En voor de burgers, die zo vaak ook gewoon doelwit zijn van raketaanvallen en bombardementen. Die naar schuilkelders moeten vluchten of hun huis verwoest zien worden. Of zonder warmte of elektriciteit de winter door moeten komen. En daar waar steden en dorpen bezet worden, heerst terreur. Net als dat bij ons heerste in die donkere jaren 40-45. 
 
Het zijn de slachtoffers van die terreur die we vandaag herdenken.  

• Onze soldaten die sneuvelden tijdens de meidagen.  
• Mannen als Jacob van Duin hier uit Noordwijk.  
• Engelandvaarders, zoals NoordwijkerhouterFrancois van der Berghe, die gefusilleerd werd.  
• Mensen die stierven als zeeman op de koopvaardij of als soldaat bij de Geallieerden. Burgers die huis en haard verloren bij de bombardementen op Rotterdam of Nijmegen.  
• De 100.000 Nederlandse joden die werden opgepakt, gedeporteerd en vermoord in de vernietigingskampen, puur om wie ze waren, zoals Irene  

Plug-Blass en Jacob Mendels.  

• De duizenden jongemannen, zoals Johannes Passchier en Simon Steenvoorden, die dwangarbeid moesten verrichten in Duitsland.  
• Verzetsmensen als Noordwijker Rudolf Tappenbeck, Jan Kooi uit Noordwijkerhout of Johanna Pors uit De Zilk, die met gevaar voor eigen leven én die van hun familie weerstand boden tegen de bezetter, op allerlei manieren.  
• De duizenden mensen die stierven als gevolg van honger, gebrek en kou tijdens de Hongerwinter.  
• De ontelbare mensen die de rest van hun leven leden onder de herinneringen aan de verschrikkingen die ze hadden meegemaakt.  

Het zijn die mensen die we vandaag herdenken. Die we vandaag eren. Omdat we beseffen dat ieder van hen kostbaar was. Een mens met recht op leven, vrijheid en eigen keuzes. 
 
Want wat oorlog oproept, naast afschuw, zijn vooral ook dilemma’s. Keuzes. Iedereen in Nederland stond na 15 mei voor de keuze.  

• Wat te doen?  
• Meewerken met de bezetter?  
• In verzet komen?  
• Waardoor je misschien represailles los zou maken?   
• Proberen er dan maar het beste van te maken?  
• Wat kon je doen als ambtenaar?  
• Ontslag nemen?  
• Of op je post blijven en misschien wat schade kunnen beperken?  

Veel van mijn ambtgenoten stonden voor zo’n zelfde keuze. Het burgemeestersambt neerleggen? In de wetenschap dat dan een NSB-burgemeester het wel zou overnemen, met mogelijk nog grotere gevolgen? De televisieserie De Joodse Raad liet zien hoe mensen, gewone mensen, verscheurd werden door dilemma’s, waarbij de keuze niet was tussen goed en kwaad, maar tussen kwaad en kwaad. Of kwader. 
 
Want makkelijke keuzes zijn er op zo’n moment niet. Je handen schoon houden is niet mogelijk. Ook als je je afzijdig houdt maak je een keuze. Je wilt aan de goede kant staan, maar wat ís die goede kant dan? Het zijn dilemma’s waar je niet goed uitkomt. Niet als je er middenin zit. Maar ook niet als je niets anders gewend bent geweest dan vrede. Wint het hoofd het van het hart? Of het hart het van het hoofd? 
 
En toch moeten we over die keuzes nadenken. Juist nu we nog in vrede leven. Want de padvinders hebben gelijk: wees paraat! Wees alert! Want nu zijn we nog in de gelegenheid die vrijheid in vrede te verdedigen. Oorlog begint niet met een bombardement of met een inval. Ze begint met ideeën. Gedachten worden verwijdering. Meningen worden polarisatie. Polarisatie leidt tot geweld.  
En voor je het weet is geweld niet meer te stoppen. En herleven we de donkerste tijden van onze geschiedenis.  

Vrede en vrijheid wordt niet behouden door naïef te zijn. Door afzijdig te blijven. Vrede en vrijheid dienen we actief te verdedigen. Door stelling te nemen. Door in verzet te komen tegen dat wat niet deugt. Door niet weg te kijken van wat moreel niet klopt. Maar het te benoemen. Aan de kaak te stellen. Door niet te tolereren wat niet getolereerd mag worden. Uitgaande van dat ene principe: dat ieder mens recht heeft op leven, vrijheid en eigen keuzes maken. We moeten ervoor kiezen om daarvoor op de bres te staan. Het debat aan te gaan. En ja, óók door te herdenken. 
 
Want door hen te herdenken die ons voor gingen in deze strijd, als militair. als burger, als verzetsmensen, en helaas ook als slachtoffer, geven we niet alleen eer aan hen als mensen. We laten ons tegelijk ook door hen inspireren om de juiste keuze te maken. Te staan voor het goede. Ook al weten we dat een wereld waarin iedereen met elkaar in vrede leeft nog ver weg is, en misschien wel een droom, moeten we bereid zijn om die wereld desondanks na te streven. Vrede en vrijheid verdedigen, met hoofd, hart en ziel.